با شروع جنگ جهانی اول رهبری حزب موافقت خود را با دفاع از کشور اعلام کرد. به همان شکلی که تا قبل از این تاریخ با تمام سیاست‌های احزاب بورژوا مخالفت می‌کرد از این زمان سیاست ترک منازعات طبقاتی را پیشه ساخت. پس از اين تصميم بخشي از اعضاي حزب كه تندروتر بودند، هر گونه سازشي را نفي كردند. اين گروه اتحاديه اسپارتاكوس را تشكيل دادند.

گروه ميانه‌روي حزب نيز معتقد به سازش وليكن در عين حال حفظ موضع انتقادي بودند اين گروه پس از انشعاب نام خود را حزب سوسيال دموكرات مستقل گذاشتند.

جنگ جهاني اول بعد از چهار سال رو به خاموشي مي‌رفت و امپراتور از كشور گريخته بود و شرايط به نحوي پيشرفت كه احزاب چپ گرا در موقعيتي گرفتند كه بايد مسئوايت اداره كشور را به عهده مي‌گرفتند. ولي نه مركزيت حزب سوسيال دموكرات و نه احزاب انشعاب يافته از آن آمادگي و توان اين كار را نداشتند. و گذشته از اين شرايط تغيير كرده بود و در اين سالها درون هر كدام از اين سه حزب دودستگي‌هايي رخ داده بود ولي همه تلاش مي‌كردند كه انسجام حزب خود را به هر قيمتي حفظ كنند. با وجود آنكه گاهي تلاشي‌هايي جهت نزديكي و ائتلاف يا همكاري انجام مي‌شد ولي هيچ‌گاه چنين اتفاقي نيفتاد. و هر كس، در جايگاهي تمام تلاش خود را كرد تا شباهت‌هاي بين گروهي و اختلافات درون گروهي ديده نشوند. با وجود آنكه با انشعاب‌ها و ائتلاف‌هاي مجدد امكان رسدن به يك دولت منسجم و قوي‌تر بود، اين كار انجام نشد. و اين هم عامل ديگري شد براي ضعف و ناتواني جمهوري وايمار(و اتحاديه اسپارتاكوس هم به كل نابود وقرباني شد).

2. اين‌ها را كه مي‌خواندم به ذهنم رسيد شايد اگر احزاب فعال ايران هم در آرايش خود تجديد نظر كنند براي خودشان هم بهتر باشد. واقعيت اين است كه چه در احزاب اصول گرا و چه در احزاب اصلاح‌طلب شكاف و چند دستگي ديده مي‌شود و هيچ كس جرأت نمي‌كند كه آرايشي كه به دلايلي ده سال قبل شكل گرفته‌است را بهم بزند (البته ريشه برخي از مسائل مربوط به سي سال قبل است يا شايد هم صد سال قبل).

فكر مي‌كنم اگر گروه‌ها اصلاح‌طلب اختلافات را بپذيرند و راه خود را ازهم جدا كنند و همين اتفاق در گروه‌هاي اصولگرا هم بيفتد وضعيت خيلي از اين كه هست، بهتر مي‌شود. مثلاً به نظر مي‌رسد كه ائتلاف بين حزب اعتماد ملي و راست‌هاي ميانه رو راحت‌تر شكل مي‌گيرد تا بين اعتماد ملي و مشاركت. و شباهت جبهه مشاركت با ملي مذهبي‌ها بيشتر از شباهت‌ آنها با اعتماد ملي است. در ميان اصول‌گراها هم به نظر نمي‌رسد كه ميانه‌روها تمايل به ماندن در كنار رايحۀ خوش خدمت داشته باشند.

من پپيشنهاد خودم را دادم، حالا سياستمدارها بياييند روي آن كار كنند.

3. حدود 14- 15 سال قبل يكي از مقامات ارشد اجرايي در يك سخنراني خود پيشنهادي مطرح كرد: از آنجا كه سطح آب درياي خزر از آبهاي آزاد پايين‌تر است اگر ما كانالي از خليج فارس به درياي خزر بكشيم، آب از جنوب به شمال جريان پيدا مي‌كند. اين كار چند فايده دارد: اول اشتغال‌زايي مي‌شود و مشكل اشتغال حل مي‌شود و دوم كويرلوت آبياري مي‌شود و ديگر صحرا در وسط كشور نداريم. مشكل بي‌آبي هم حل مي‌شود. سوم قايقراني و ماهي گيري وسعت مي‌يابد. چهارم صعنت توريسم رونق مي‌گيرد. و خيلي مزاياي ديگر دارد. حالا ما اين پيشنهاد رو داديم كارشناس‌ها بياييند، روي آن كار كنند.

در اواخر قرن نوزدهم حزب سوسیال دموکرات آلمان موجودیت امپراتوری و نظام سرمایه‌داری را به عنوان واقعیت پذیرفته و معتقد بود که شرایط انقلاب هنوز آماده نیست. بنابراین هدف خود را حفظ و ارتقای شرایط زندگی کارگران در نظام بورژووازی قرار داده بود. لاسال به حق از کارگران خواست که برای به دست آوردن حق رأی مبارزه کنند، تا بتوانند نفوذ سیاسی لازم را به دست آورند. با اعطای حق رأی به کارگران، حزب سوسیال دموکرات توانست از رایشزتاگ (مجلس نمایندگان آلمان) قدرت مناسبی به دست آورد. پیروزی در انتخابات، بزرگترین افتخار تشکیلات سوسیالیستی محلی بود. این تمرکز حزب برانتخابات به خودی خود کار بی اهمیت و کم ارزشی نیست. در یک نظام دموکراتیک-پارلمانی به هیچ وجه نمی‌شود ارزش انتخابات را زیر سوال برد. اما جنبشی سیاسی که فقط به آرای انتخاباتی متکی باشد و به سایر مراکز قدرت بی توجه باشد، خیلی زود نتیجه این اشتباه خود را می‌پردازد. آلمان یک کشور دموکراتیک نبود و این را سوسیال دموکرات‌ها می‌دانستند.

آلمان کشوری متحد و یک‌پارچه نبود. در نیمه قرن نوزدهم، از چند مملکت پادشاهی تشکیل شده بود. انقلاب کبیر فرانسه و اشاعه اندیشه‌های این انقلاب، زمینه‌ای برای ایجاد وگسترش اندیشه‌های ناسیونالیستی و ایده اتحاد آلمان ایجاد کرد. یکی از اهداف انقلاب ناکام و شکست خورده سال 1848، وحدت آلمان بود.

با شکست فرانسه و اسارت ناپلئون سوم توسط پروس‌ها، پادشاهی پروس قدرت گرفت و در سال 1871، بیسمارک امپراتوری آلمان را اعلام کرد. آلمان اتحادیه‌ای بود از دولت‌هایی که در رأس آن پادشاه پروس مقام امپراتوری داشت. پس وحدت آلمان نه به وسیله خواست مردم یا نماینده‌های آنها که توسط قدرت نظامی پروس تحقق یافت.

در امپراتوری آلمان مجلس قانون‌گذاری وجود داشت ولی اداره امور مملکت به عهده صدراعظم بود که توسط امپراتور انتخاب می‌‌شد. صدراعظم در مقابل رایشزتاگ مسئول نبود و بسیاری ازامور از جمله امور نظامی خارج از حدود اختیارات مجلس بود.

در این فضا حزب سوسیال دموکرات توانست حدود یک سوم کرسی‌های مجلس را به دست آورد. سیاست اصلی حزب در مجادله شدید و دائمی با دولت بورژووازی و ارگان‌های آن و فئودالیسم و خاندان‌های سلطنتی خلاصه می‌شد. هرگونه همکاری با احزاب بورژووازی و حتی دولت به شدت مردود شمرده می‌شد. آن‌ها به بودجه همیشه رأی مخالف می‌دادند و علیه سیاست نظامی و سیاست خارجی دولت مبارزه می‌کردند. با این حال درباره اینکه چگونه و با چه راهکارهایی می‌توان مشی سیاسی دولت را تغییر داد فکر و تلاشی نشد. البته حزب در مسائل اجتماعی در بخشی که مربوط به کارگران بود، بسیار فعال عمل می‌کرد و در این زمینه تخصص و تجربه لازم را داشت. خلاصه اینکه سوسیال دموکرات‌ها سیاست فعال در زمینه امور اجتماعی و نوعی "رادیکالیسم صوری انفعالی " در سایر عرصه‌ها اتخاذ کردند.

حزب سوسیال دموکرات مانند هر حزب دیگری کاملاً منسجم نبود و طیفی از تمایلات سیاسی را در خود جمع کرده بود. اختلافاتی در حزب وجود داشت ولی برای ظهور و دیده شدن این شکاف لازم بود که ابتدا کمی جهان منفجر شود: جنگ جهانی اول!

كمبود مواد غذايي و سوخت، مردم را نسبت به حكومتشان خشمگين كرده‌ بود. كمونيست‌ها در برلين و شهرهاي ديگر دست به شورش زدند. با توجه به موفقيت بلشويك‌هاي روسيه در سال 1917، كمونيست‌هاي آلماني نيز اميدوار به سرنگوني حكومت و بر پايي يك حكومت كمونيستي بودند. اما آنها قادر به در دست گرفتن اوضاع نبودند.

در سال 1918 كه امپراطور ويلهلم از آلمان گريخت و آلمان تسليم شد، برخي از اشراف و آلماني‌هاي صاحب نفوذ، يك جمهوري دموكراتيك تشكيل دادند كه نخستين حكومت از نوع خود در آلمان بود. از آنجا كه پايه‌گذاران اين حكومت در وايمار، شهري در 240 كيلومتري پايتخت تشكيل جلسه دادند (چون برلين در دست كمونيست‌ها بود)، حكومت جديد به "جمهوري وايمار" معروف بود. نام رسمی این نظام حکومتی، همانند دوره حکومتی پیش از آن، امپراتوری آلمان Deutsches Reich)) باقی ‌ماند. جمهوری وایمار اولین تلاش برای ایجاد مردم‌سالاری در آلمان بود. رهبران جديد دموكراتيك، قانون اساسي‌اي را تدوين كردند كه حداقل بر روي كاغذ، اين جمهوري نوپا را به يكي از ليبرال‌ترين دموكراسي‌هاي جهان تبديل مي‌كرد.

اين حكومت جديد دشمنان زيادي از همان آغاز راه داشت: كمونيست‌ها و كهنه سربازانِ به شدتِ محافظه‌كارِ پشيبانِ امپراتور. اين حكومت بسيار متزلزل به نظر مي‌رسيد و رهبران آن براي حفظ نظم به ‌شدت به نيروهاي نظامي متكي بودند. اين گروه نظامي كه وظيفه اصليش مبارزه با شورش‌هاي كمونيست‌ها بود، به گروه داوطلب يا Freikorps معروف‌شدند. گروه داوطلب از سربازان ترخيص شده، ملي‌گرايان متعصب، ماجراجويان مسلح و جوانان بي‌كار تشكيل شده‌بود. البته اين افراد نه تنها علاقه‌اي به جمهوري نداشتند، كه از مظاهر اين حكومت جديد و رهبران آن نيز نفرت داشتند. به هر حال با وجود تمام خشونت‌ها و سوء استفاده‌هايي كه اين افراد مي‌كردند، تا ماه مه 1919 بيشتر شورش‌هاي سياسي بر عليه حكومت جديد سركوب شد. اين آرامش فقط چند هفته دوام يافت تا خبر امضاي معاهده ورساي به آلمان رسيد. بسياري از گروه‌هاي سياسي آلمان با امضاي اين معاهده مخالف بودند و حكومت را به خاطر سرافكنده كردن آلمان سرزنش مي‌كردند. چند نفر از امضاءكنندگان معاهدۀ منفور به قتل رسيدند. اين همه دشمني و نا آرامي براي متزلزل كردن پايه‌هاي هر حكومتي كافي بود.

"قرار است چلانده شوند چنان كه يك ليمو را مي‌چلانند تا هسته‌ها بيرون آيند"

اين معاهده در ورساي فرانسه نوشته شد كه شامل 440 شرط براي صلح با آلمان بود. كاهش اندازه ارتش آلمان و جدا كردن قسمتي ازخاك آلمان (قسمت‌هايي كه داراي آب وهواي مناسب يا معادن زير زميني بود) از اجزاي مهم اين معاهده بود. البته مهمترين بخش آن قسمتي بود كه دولت آلمان بايد تمام مسئوليت جنگ و عوارض آن را مي‌پذيرفت و كل هزينه جنگ متفقين را مي پرداخت.

آلماني كه در طي جنگ نابود شده بود، اكنون مجبور بود صد ميليارد دلار غرامت جنگي بپردازد. چنان معاهده و قراردادي تا آن زمان سابقه نداشت و شرايط قرارداد چنان تحقيرآميز و خردكننده بود كه بعدها تمام كشورهاي متفق به صورت غيررسمي اعلام كردند كه با آن مخالف بودند. انگليس‌ها معتقد بودند كه از سياستمداران "جنتلمن" و "مبادي آداب" آنها چنين معاهده‌اي بعيد است. اين احتملاً كار فرانسوي‌ها بوده است. پرزيدنت ويلسون، رئيس جمهور آمريكا، به صورت خصوصي به وزير جنگ خود گفت اين معاهده بي‌معني است و او گر آلماني مي‌بود، هرگز آن را امضا نمي كرد. البته اين گفته "خصوصي" بود، پرزيدنت ويلسون به صورت "عمومي" به مردم آلمان اطمينان داد كه دعواي آمريكا نه با مردم آلمان كه با حكومت آلمان است. حكومت آلمان در زمان جنگ جهاني اول عبارت بود از: ولهلم دوم، امپراتور آلمان. ظاهراً پرزيدنت ويلسون اطلاع نداشت كه امپراتور در پايان جنگ كه شكست آلمان قطعي بود، به هلند گريخت.

پس چه كسي با اين معاهده موافق بود؟ بر سر ميز مذاكره در ورساي براي هيئت آلماني صندلي و جايي در نظر گرفته نشده بود. پس بنابراين متأسفانه بعدها نتوانستند مفاد اين معاهده و عوارض آن را به گردن آلماني‌ها بيندازند.

"فشار دادن" و "در آوردن هسته" باعث فشرده شدن فنري در آلمان شد كه چندين سال بعد رها شد. فنري از احساس خشم ونفرت واحساس تحقير در درون هر آلماني.

مثلاً من تعداد فيلم‌هايي كه درباره جنگ جهاني دوم ديده‌ام را نمي دانم. احتمالاً درباره هيچ ماجرايي به اين اندازه فيلم در تمام نقاط جهان ساخته نشده است. از فيلم كه بگذريم تعداد زياد بازي، آهنگ، عكس و.. درباره آن ديده‌ام. چرا اين‌همه؟ (بگذريم از اينكه مضمون اكثر اين فيلم‌ها آلماني بد است!)

جنگ جهاني دوم بزرگترين جنگ تاريخي به حساب مي‌آيد. تمام اروپا بخشي از آسيا و آمريكاي شمالي در آن به صورت مستقيم درگير بودند. چندين ميليون نفر كشته شدند. نيمي از اروپا تخريب شد. تنها جنگي كه در آن از بمب اتمي استفاده شد.

ولي اين تمام ماجرا نيست انگار جنگ هنوز هم ادامه دارد. هنوز زنده است. چيز‌هايي هست كه مدام تكرار مي‌شود. گفته مي‌شود كه رژيم نازي در طي دوران جنگ 6 ميليون يهودي را به اشكال مختلف قتل عام كرد. و بعد از آن پيروزين جنگ براي جلوگيري از تكرار ايت فاجعه به فكر تشكيل يك دولت يهودي افتادند: دولت اسرائيل. 60 سال است كه نام اسرائيل و فلسطين بدون "مسئله "، "بحران"، "اشغال"، "تجاوز"، "درگيري" برده نمي شود.

بعد از 11 سپتامبر بر زبان دولت مردان آمريكا اصطلاح "جنگ پيشگيرانه" بسيار جاري شد. معني اين عبارت اين است: " اگر مي‌توانستي جلوي هيتلر را قبل از وقوع جنگ بگيري، آيا اين كار را نمي‌كردي؟" جالب است كه مصداق اين جنگ پيشگيرانه باز هم در خاورميانه رخ داده است و هر دوبار در همسايگي ما.

ظاهراً هر دو كار براي جلوگيري از تكرار اين حادثه انجام مي‌شود: جنگيدن براي اينكه جنگي رخ ندهد!